Ամէն տարի Քրիստոսի Յարութեան տօնից՝ Սբ. Զատկից 14 շաբաթներ կամ 98 օրեր յետոյ Հայ Եկեղեցին նշում է մեր Տիրոջ՝ Յիսուս Քրիստոսի Այլակերպութեան կամ Պայծառակերպութեան տօնը, ժողովրդական բառով՝ Վարդավառը: Այս տարի այն նշւում է Յունիսի 29-ին: Վարդավառը Հայ Եկեղեցու հինգ տաղաւար կամ հիմնական տօներից մէկն է: Տօնը, Հայ Եկեղեցու մի քանի ուրիշ տօների նման, իր մէջ միաձուլել է կրօնականն ու ազգայինը եւ դարձել է մեր ժողովրդի սիրուած տօներից մէկը:

Քրիստոնէական իմաստով օրուայ ընթացքում ոգեկոչւում է մեր Տիրոջ տնօրինական կեանքի կարեւորագոյն դրուագներից մեկը, որին անդրադարձել են Մատթէոս, Մարկոս, Ղուկաս աւետարանիչները եւ Պետրոս առաքեալը (Տես Մատթ. ԺԷ 1-8, Մարկ. Թ 1-7, Ղուկ. Թ 29-36, Բ Պետրոս Ա 17-18): Դէպքը տեղի է ունեցել Տիրոջ երկրային կեանքի վերջին շրջանին: Մինչ այս դէպքը Յիսուս խօսել էր առաքեալների հետ իր երկրային կեանքի մօտալուտ վախճանի մասին, որի պատճառով առաքեալները տարակուսանքի ու խառնաշփոթի մէջ էին ընկել: Յիսուսի կանխատեսումները շատ յուսալքիչ էին նրանց համար: Առաքեալները չէին ուզում հաւատալ իրենց ականջներին. „Քաւ լիցի, Տէր, այդ բանը քեզ չի պատահի“ (Մատթ. ԺԶ 22): Իսկ Վարդապետը նաեւ նրանց համար էր փշոտ ճանապարհ կանխատեսում. Եթէ ձեզանից մէկն կամենում է ինձ հետեւել, թող ուրանայ իր անձը, վերցնի իր խաչը եւ գայ իմ ետեւից“ (Մատթ. ԺԶ 24): Աշակերտները վստահաբար յուսալքուած էին: Այս զրոյցից մէկ շաբաթ յետոյ է, որ պատահում է Տիրոջ Այլակերպութեան հրաշատեսիլ պահը՝ շատ հաւանաբար Թաբոր լեռան գագաթի վրայ: (Աւետարանիչները չեն նշում լեռան անունը, սակայն ըստ դեռեւս վաղ քրիստոնէութեան շրջանում տարածուած կարծիքի դէպքը պէտք է որ պատահած լինի Թաբոր լեռան վրայ: Պետրոս առաքեալը այն կոչում է սուրբ լեռ):

Մատթէոս աւետարանիչը գրում է. „Վեց օր յետոյ Յիսուս իր հետ վերցրեց Պետրոսին, Յակովբոս եւ Յովհաննէս եղբայրներին եւ նրանց մի բարձր լեռ հանեց, որտեղ նրանք առանձին էին: Այնտեղ այլակերպուեց նրանց առջեւ. իր դէմքը արեւի նման լուսաւոր դարձաւ եւ հագուստները լոյսի նման ճերմակ եղան: …Լուսաւոր մի ամպ ծածկեց նրանց. ամպի միջից մի ձայն լսուեց, որ ասում էր.- Այս է իմ սիրելի Որդին, որին ես հաւանեցի, նրան լսեցէք“ (Մատթ. ԺԷ 1-2, 5): Այս վերջին նախադասութեամբ է սկսւում Յիսուսի տնօրինական կեանքի եռամեայ ճանապարհը՝ Յորդանան գետի մէջ տեղի ունեցած Մկրտութեան ընթացքում (Տես Մատթ. Գ 17): Աստուածային նոյն թելադրանքը կրկնւում է նաեւ Այլակերպութեան ընթացքում՝ մի անգամ եւս հաստատելով Յիսուս Քրիստոսի աստուածային փառքն ու զօրութիւնը: Եւ առաքեալները դարձան վկաները տպաւորիչ ու աստուածահրաշ այս դէպքի եւ տեսան նրա փառքը“ (Ղուկաս Թ 32), որն աւետարանւում է մինչեւ այսօր:

Վարդավառի օրը երգւում է „Որ ի լերինն այլակերպեալ ցուցեր…“ Շարականը, որ սքանչելի գեղեցկութեամբ վերապատմում է Այլակերպութեան դէպքը: Այն մեծ հաւանականութեամբ գրել է Սբ. Մովսէս Խորենացի Պատմահայրը, 5-րդ դարում:

Վարդավառի թուականը

Սկզբնական շրջանում Տիրոջ Այլակերպութեան յիշատակումը Հայ Եկեղեցու մէջ տեղի է ունեցել հայոց Ամանորի կամ Նաւասարդի օրը, այսինքն՝ Օգոստոս 11-ին: Հետագայում, տօմարական փոփոխութիւններով, այլակերպութեան նշումը դարձել է շարժական տօն եւ մինչեւ այսօր տօնախմբւում է ինչպէս նշեցինք Սբ. Զատիկից 14 շաբաթ յետոյ: Եւ քանի որ Սբ. Զատկի թուականը 35 օրերի տատանում ունի, Այլակերպութեան տօնի թուականն էլ կարող է հանդիպել յունիս 28-ից մինչեւ օգոստոս 1-ի միջեւ պատահող կիրակի մի օր:

Տօնը օգոստոսի 11-ին չնշելու պատճառ է հանդիսացել նաեւ այն պարագան, որ նրա թուականը շատ մօտ է եղել Սբ. Աստուածածնի Վերափոխման տօնի նշման թուականին, որ Հայ Եկեղեցին նշում է օգոստոսի 15-ին մօտակայ կիրակի օրը, այսինքն՝ օգոստոսի 12-18-ի միջեւ: Վարդավառի թուականը փոխելով Եկեղեցին փորձել է եկեղեցական մեծ ու կարեւոր երկու տօնակատարութիւնների միջեւ ժամանակային որոշ տարածութիւն ստեղծել: Հռովմէական-Կաթոլիկ եւ Բիւզանդական-Ուղղափառ եկեղեցիները Յիսուսի Այլակերպութեան տօնը նշում են ամէն տարի օգոստոսի 6-ին:

Տօնի յաջորդ օրը, ինչպէս է պարագան նաեւ մնացեալ չորս Տաղաւար տօների, ննջեցեալների յիշատակութեան օր է Հայ Եկեղեցում:

Վարդավառ անուան ստուգաբանութիւնները

„Վարդավառ“ բառի ստուգաբանական ճշգրիտ իմաստը յայտնի չէ: Այն ստուգաբանւում է տարբեր իմաստներով:

Ըստ որոշ մասնագէտների „Վարդավառ“ բառը կազմուած է հին պարսկական „վարդ“, որ նշանակում է ջուր եւ „վառ“, որ նշանակում է սրսկել, լուանալ, արմատներից: Այս է պատճառը, որ այս օրուայ սովորութիւններից ամենահիմնականը իրար վրայ ջրցանութիւնն է:

Ուրիշների կարծիքով „վարդավառ“ նշանակում է „հրավառ“ կամ „կրակավառ“: Նման բացատրութեան հիմք է ծառայում այն իրողութիւնը, որ յուլիս ամսին արեգակը հասնում է իր կիզակէտին եւ բնութիւնը հրավառւում է ու չորանում, մարդիկ զանգուածաբար ջրցանութիւն են կատարում եւ չաստուածներից ջուր խնդրում: Որոշ ուսումնասիրողներ էլ, հենուելով պատմական այն տուեալների վրայ, ըստ որոնց Աստղիկն կոչւում էր նաեւ „Վարդամատն“, „Վարդավառ“ բառը առնչում են „վարդ“ արմատին: Վարդեր նուիրելով ու վարդաջուր ցողելով՝ Աստղիկը սէր էր սփռում հայոց երկրում, իսկ հզօրաբազուկ Վահագնը, մշտապէս պայքարելով Չարի դէմ, պահում ու պաշտպանում էր այդ սէրը, քանզի առանց սիրոյ բնութիւնը կը լցուի փուշ ու տատասկով:

Գեղեցիկ ու հետաքրքրական է նաեւ կարմիր վարդի առաջացման պատմութիւնը. Մի անգամ Աստղիկը լսելով իր սիրելիի վիրաւորուելու բոթը, ոտաբոբիկ շտապում է նրան վայրկեան առաջ տեսնելու: Ճանապարհին նա անգիտօրէն տրորում է վարդենիներ եւ նրա խոցուած ոտքերի արիւնից վարդերը կարմրում են: Այդպէս էլ առաջանում է սիրոյ ծաղիկը՝ կարմիր վարդը:

Ըստ եկեղեցական հայրերի Այլակերպութեան կամ Պայծառակերպութեան տօնը ժողովրդական լեզուով կոչւում է նաեւ Վարդավառ՝ Տիրոջը վարդի հետ համեմատելուպատճառով։ Ինչպէս վարդի գեղեցկութիւնն է կոկոնի մէջ ծածկուած մնում նախքան բացուելը, նոյնպէս էլ Տէրը նախքան պայծառակերպուելը իր մէջ ուներ Աստուածութեան պայծառութիւնը: Եւ ինչպէս վարդն է բացուելով բացայայտում իր հմայքն ու գեղեցկութիւնը, այդպէս էլ Յիսուս Քրիստոսն է պայծառակերպուելով յայտնում իր Աստուածութիւնը։ Եւ ինչպէս վարդն է անուշահոտութիւն է բուրում, այդպէս էլ մեր Տիրոջ պայծառակերպութիւնից աստուածային անուշահոտութիւն բուրեց: Ինչպէս վարդն է փշերի մէջ աճում, այնպէս էլ մեր Տէրն երեւաց իրեն մերժող եւ ուրացող անհաւատների մէջ, որոնք էլ խաչեցին նրան: Վարդավառի ժողովրդական սովորութիւններ Քանի որ Այլակերպութեան տօնը մեծ մասամբ պատահում է Յուլիս ամսին, այն աստիճանաբար գրաւեց հայոց Դիցարանի սիրոյ եւ գեղեցկութեան դիցուհի Աստղիկին նուիրուած տօնախմբութիւնների տեղը: Ու թէեւ Տիրոջ Այլակերպութեան նշմամբ օրը այլ իմաստ ու խորհուրդ ստացաւ, բայց հին հեթանոսական որոշ սովորութիւններ առկայ մնացին ժողովրդի յիշողութեան մէջ:
Մինչեւ այսօր սովորութիւն է մեր ժողովրդի մէջ Վարդավառի տօնակատարութիւնների ընթացքում իրար վրայ ջուր ցանել, դաշտահանդէսներ կազմակերպել, աղաւնիներ թռցնել, իրար վարդափնջեր նուիրել եւ այլն: Հայկական աւանդապատումը Վարդավառին իրար վրայ ջուր ցանելու կամ աղաւնի թռցնելու սովորութիւնը կապում է Հին Կտակարանի Ջրհեղեղի պատմութեան եւ Նոյ Նահապետի հետ: Պատմւում է, որ երբ Նոյ Նահապետը Ջրհեղեղից յետոյ Արարատ լեռան վրայից իջնում է Արարատեան դաշտ, պատուիրում է իր որդիներին՝ իրար վրայ ջուր ցանել եւ այդ սովորութիւնը փոխանցել սերնդէ-սերունդ, որպէսզի մարդիկ անմոռաց պահեն Ջրհեղեղի յիշատակը: Նաեւ աղաւնի թռցնելու սովորութիւնն է կապւում Նոյ Նահապետի հետ, որն ըստ Աստուածաշնչական պատմութեան մինչ Արարատ լեռան վրայ էր աղաւնի է թռցնում՝ ստուգելու համար Ջրհեղեղի աւարտը (տես Ծննդոց Ը 8): Ի նշան այս դէպքի հայերը Վարդավառին աղաւնիներ են թռցնում, յիշելով Նոյ Նահապետին եւ Ջրհեղեղը: Այս գեղեցիկ ու տարածուած սովորութիւնները բնականաբար չեն մերժուել ազգային մեր Եկեղեցու կողմից եւ շարունակել են իրենց գոյութիւնը մինչեւ այսօր:

Անուանակոչութիւններ Վարդավառին

Վարդավառի օրը մի շարք հայկական կամ հայերիս կողմից օգտագործուող անուններ ունեն իրենց անուակոչութեան օրերը: Դրանք են ի մասնաւորի՝ Վարդավառ, Վարդգէս, Վարդերես, Վարդուհի, Վարդենի, Վարդանուշ, Վարդիթեր, Վարվառէ, Վարդ, Ալվարդ, Լուսվարդ, Սիրվարդ, Նվարդ, Պայծառ, Ռոզա, Պատրիկ:

Սերովբե Վրդ. Իսախանեան

Կիսվիր այս նյութով ընկերներիդ հետ
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Թեգեր: ,

Թողնել մեկնաբանություն

Name (*)
Mail (will not be published) (*)
URI
Comment