Լեռնային Ղարաբաղը պատմական Հայաստանի Արցախ աշխարհի մէկ մասն է: Մինչեւ 5-րդ դար Արցախը մաս կազմած է Մեծ Հայքի թագաւորութեան: Հայոց թագաւորութեան կործանումէն ետք Արցախի վրայ իրենց գերիշխանութիւնն են հաստատած նախ պարսիկները, այնուհետ սելճուք-մոնղոլ-թուրքերը, ապա կրկին պարսիկները: ԺԴ դարէն սկսեալ բուն հայկական ՙԱրցախ՚ անուան կողքին շրջանը սկսած է կոչուիլ նաեւ ՙՂարաբաղ՚: Լեռնային Ղարաբաղը պատմական Հայաստանի միակ շրջանն է, որ ընկնելով օտար գերիշխանութեան տակ, այնուհանդերձ պահպանած է իր ներքին անկախութիւնն ու հայկական ժառանգական իշխանութիւնը:

1813 թուականին Ղարաբաղը կը մտնէ Ռուսական Կայսրութեան մէջ: Արեւելեան Հայաստանի միւս շրջանները Ռուսաստանի մաս կը կազմեն 1828-ին: 1918 թուականին կը փլուզուի Ռուսական Կայսրութիւնը: Կը հիմնուին Կովկասեան երեք հանրապետութիւնները` Հայաստանը, Ադրբեջանը եւ Վրաստանը: Ադրբեջանի Հանրապետութիւնը կը հաւակնի տիրանալ Լեռնային Ղարաբաղին: Ղարաբաղցիները քաջաբար կը դիմադրեն օտար յարձակումներուն:

Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանութիւնները կը ճանչնան Լեռնային Ղարաբաղը որպէս Խորհրդային Հայաստանի մէկ մասը: Որոշ ժամանակ անց Ադրբեջանի նոյն իշխանութիւնները կը փոխեն իրենց կեցուածքը եւ Ղարաբաղը կրկին կը դառնայ վիճելի տարածք: 1921 թուականին Խորհրդային բռնակալ Ստալինի կարգադրութեամբ Լեռնային Ղարաբաղը կը յանձնուի Ադրբեջանին: 1923-ին Ղարաբաղեան տարածքներու մէկ մասին վրայ կը հիմնուի Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը (ԼՂԻՄ): ԼՂԻՄ-ի համար կը նախատեսուին այնպիսի սահմաններ, որպէսզի ան Հայաստանի Հանրապետութեան հետ ընդհանուր սահման չունենայ:

Կազմաւորման շրջանին Լեռնային Ղարաբաղի բնակչութեան 93-94 տոկոսը կը կազմեն հայերը: Հետագայ տասնամեակներու ընթացքին ադրբեջանական խտրական քաղաքականութեան պատճառով աստիճանաբար կը պակսի տեղւոյն հայութեան թիւը, որուն հակառակ արագօրէն կը մեծնայ ադրբեջանցիներու թուաքանակը: 1988-ին ադրբեջանցիները, որոնք 1921-ին շատ չնչին թուաքանակ էին Լեռնային Ղարաբաղին մէջ, կը կազմէին Մարզի բնակչութեան 22-23 տոկոսը: Կազմաւորման տարիներէն սկսեալ Լեռնային Ղարաբաղի հայութիւնը չէ հաշտուած Ադրբեջանի կազմին մէջ մնալու մտքին հետ եւ թէ ադրբեջանական տեղական եւ թէ խորհրդային կեդրոնական իշխանութիւններու մօտ բազմիցս հետապնդած է Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին վերադարձնելու հարցը:

Հայաստանի հետ վերամիաւորման շարժումը իր գագաթնակէտին հասաւ 1988-ի Փետրուար ամսուն, երբ տասնեակ հազարաւոր արցախցի խաղաղ բայց անկոտրում ցուցարարներու ճնշման ներքոյ Լեռնային Ղարաբաղի կուսակցական եւ մարզային իշխանութիւնները կ’որոշեն դիմել մոսկովեան կեդրոնական իշխանութիւններուն` Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը միացնելու Խորհրդային Հայաստանի: Ի պաշտպանութիւն Ղարաբաղի ժողովրդի արդար պահանջի Հայաստանի մէջ եւս տեղի կ’ունենան խաղաղ ցոյցեր ու երթեր, որոնց կը մասնակցին հարիւր հազարաւոր հայաստանցիներ: Այս խաղաղ ցոյցերուն եւ երթերուն ադրբեջանցիները կը պատասխանեն Ադրբեջանի հայութեան նկատմամբ իրագործուած բռնութիւններով, որոնցմէ առաջինն էր Սումկայիթի հայութեան ջարդը:

1989-ին Խորհրդային Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի խորհրդարանները իրենց որոշումներով կը հռչակեն ԼՂԻՄ-ի միացումը Հայաստանին: Այս որոշման կը յաջորդեն Բաքուի հայ բնակչութեան նկատմամբ կիրառուած բռնութիւններն ու կոտորածները:2 Սեպտեմբեր 1991-ին Լեռնային Ղարաբաղի մարզային իշխանութիւնները հիմնուելով ԽՍՀՄ սահմանադրութեան վրայ կը հռչակեն Խորհրդային Ադրբեջանէն անկախ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան ստեղծումը: 10 Դեկտեմբեր 1991-ին Լեռնային Ղարաբաղի մէջ տեղի կ’ունենայ Հանրաքուէ մը, որուն կը մասնակցի մարզի ընտրելու իրաւունք ունեցող բնակչութեան 82 տոկոսը: Մասնակիցներու 99 տոկոսը կը քուէարկէ յօգուտ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան անկախութեան:

Հիմնուելով Հանրաքուէի արդիւնքներուն վրայ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նորընտիր Խորհրդարանը 6 Յունուար 1992-ին կը հռչակէ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան անկախութիւնը: Այսպէս կը հիմնուի ԼՂ Հանրապետութիւնը, որ շուրջ 16 տարի է կը պայքարի իր անկախութեան իրաւական ճանաչման ի խնդիր: Պետական կառոյցներու ստեղծման զուգընթաց Արցախի ժողովուրդը ստիպուած կը ըլլայ անհաւասար պայքարին մէջ դիմակայել Ադրբեջանի իշխանութիւններու սանձազերծած պատերազմին:Հերոսական մաքառումներով արցախցիները ոչ միայն կը պաշտպանեն իրենց անկախութիւնը, այլեւ կ’ամրապնդեն դիրքերը` իրենց հսկողութեան տակ առնելով նորանոր տարածքներ: Ադրբեջանի իշխանութիւնները ստիպուած կ’ըլլան զինադադար կնքելու: 1994-ի Մայիս ամսուն կը հաստատուի զինադադար մը, որ կը շարունակուի առ այսօր:

Կիսվիր այս նյութով ընկերներիդ հետ
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Թեգեր: ,

Թողնել մեկնաբանություն

Name (*)
Mail (will not be published) (*)
URI
Comment